{:eo}
Deklaracio pri la Esenco de la Esperantismo (1905)
(Akceptita en la lasta laborkunsido de la Bulonja Kongreso, la 9-an de Aŭgusto 1905)
Ĉar pri la esenco de la Esperantismo multaj havas tre malveran ideon, tial ni subskribintoj, reprezentantoj de la Esperantismo en diversaj landoj de la mondo, kunvenintaj al la internacia Kongreso Esperantista en Boulogne-sur-Mer, trovis necesa laŭ la propono de la aŭtoro de la lingvo Esperanto doni la sekvantan klarigon:
1. La Esperantismo estas penado disvastigi en la tuta mondo la uzadon de lingvo neŭtrale homa, kiu „ne entrudante sin en la internan vivon de la popoloj kaj neniom celante elpuŝi la ekzistantajn lingvojn naciajn„, donus al la homoj de malsamaj nacioj la eblon kompreniĝadi inter si, kiu povus servi kiel paciga lingvo de publikaj institucioj en tiuj landoj, kie diversaj nacioj batalas inter si pri la lingvo, kaj en kiu povus esti publikigataj tiuj verkoj, kiuj havas egalan intereson por ĉiuj popoloj. Ĉiu alia ideo aŭ espero, kiun tiu aŭ alia Esperantisto ligas kun la Esperantismo, estos lia afero pure privata, por kiu la Esperantismo ne respondas.
2. Ĉar en la nuna tempo neniu esploranto en la tuta mondo jam dubas pri tio, ke lingvo internacia povas esti nur lingvo arta, kaj ĉar el ĉiuj multegaj provoj, faritaj en la daŭro de la lastaj du centjaroj, ĉiuj prezentas nur teoriajn projektojn, kaj lingvo efektive finita, ĉiuflanke elprovita, perfekte vivipova kaj en ĉiuj rilatoj pleje taŭga montriĝis nur unu sola lingvo Esperanto, tial la amikoj de la ideo de lingvo internacia, konsciante ke teoria disputado kondukos al nenio kaj ke la celo povas esti atingata nur per laborado praktika, jam de longe ĉiuj grupiĝis ĉirkaŭ la sola lingvo Esperanto kaj laboras por ĝia disvastigado kaj riĉigado de ĝia literaturo.
3. Ĉar la aŭtoro de la lingvo Esperanto tuj en la komenco rifuzis unu fojon por ĉiam ĉiujn personajn rajtojn kaj privilegiojn rilate tiun lingvon, tial Esperanto estas „nenies propraĵo”, nek en rilato materiala, nek en rilato morala.
Materiala mastro de tiu ĉi lingvo estas la tuta mondo kaj ĉiu deziranto povas eldonadi en aŭ pri tiu ĉi lingvo ĉiajn verkojn, kiajn li deziras, kaj uzadi la lingvon por ĉiaj eblaj celoj; kiel spiritaj mastroj de tiu ĉi lingvo estos ĉiam rigardataj tiuj personoj, kiuj de la mondo Esperantista estos konfesataj kiel la plej bonaj kaj plej talentaj verkistoj en tiu ĉi lingvo.
4. Esperanto havas neniun personan leĝdonanton kaj dependas de neniu aparta homo. Ĉiuj opinioj kaj verkoj de la kreinto de Esperanto havas, simile al la opinioj kaj verkoj de ĉiu alia Esperantisto, karakteron absolute privatan kaj por neniu devigan. La sola unu fojon por ĉiam deviga por ĉiuj Esperantistoj fundamento de la lingvo Esperanto estas la verketo „Fundamento de Esperanto”, en kiu neniu havas la rajton fari ŝanĝon. Se iu dekliniĝas de la reguloj kaj modeloj donitaj en la dirita verko, li neniam povas pravigi sin per la vortoj „tiel deziras aŭ konsilas la aŭtoro de Esperanto”. Ĉiun ideon, kiu ne povas esti oportune esprimata per tiu materialo, kiu troviĝas en la „Fundamento de Esperanto”, ĉiu Esperantisto havas la rajton esprimi en tia maniero, kiun li trovas la plej ĝusta, tiel same, kiel estas farate en ĉiu alia lingvo. Sed pro plena unueco de la lingvo al ĉiuj Esperantistoj estas rekomendate imitadi kiel eble plej multe tiun stilon, kiu troviĝas en la verko de la kreinto de Esperanto, kiu la plej multe laboris por kaj en Esperanto kaj la plej bone konas ĝian spiriton.
5. Esperantisto estas nomata ĉiu persono, kiu scias kaj uzas la lingvon Esperanto tute egale por kiaj celoj li ĝin uzas. Apartenado al ia aktiva societo Esperantista por ĉiu Esperantisto estas rekomendinda, sed ne deviga.
(CC BY-SA 3.0) https://eo.wikisource.org/wiki/Bulonja_deklaracio
Sur la foto eblas vidi familiojn de Zamenhof kaj Michaux en la Unua Universala Kongreso de Esperanto. Tiu ĉi bildo venas de Far Henri Caudevelle (1861–1936) – UEA Archives, Publika domajno{:}{:pl}
Deklaracja o istocie Esperantyzmu
Ponieważ na temat istoty esperantyzmu wiele osób ma nieprawdziwe wyobrażenie, my, podpisani, przedstawiciele esperantyzmu w różnych krajach świata, zebrani na międzynarodowym Kongresie Esperanckim w Boulogne-sur-Mer, uznaliśmy za konieczną propozycję autora języka esperanto podania następującego wyjaśnienia:
1. Esperantyzm jest to dążność do rozpowszechniania na całym świecie używania języka neutralnie ludzkiego, który „nie mieszając się w wewnętrzne życie ludów i w żadnym zakresie nie usiłując wyprzeć istniejących języków narodowych” dałby ludziom różnych narodów możliwość wzajemnego porozumiewania się, który mógłby służyć jako godzący język instytucji publicznych w tych krajach, w których różne narody walczą między sobą o język, i w którym mogłyby być publikowane te dzieła, które są równie ważne dla wszystkich ludów. Każda inna idea lub nadzieja, którą ten czy inny esperantysta wiąże z esperantyzmem, jest jego sprawą czysto prywatną, za którą esperantyzm nie odpowiada.
2. Ponieważ w obecnym czasie żaden naukowiec nigdzie na świecie nie wątpi już w to, że językiem międzynarodowym może być wyłącznie język sztuczny, i ponieważ spośród ogromnie wielu prób, uczynionych w ciągu ostatnich dwóch wieków, wszystkie one przedstawiały jedynie projekty teoretyczne, a językiem rzeczywiście wypróbowanym, doskonale żywym i we wszystkich relacjach najbardziej przydatnym okazał się jeden tylko język, esperanto, dlatego przyjaciele idei języka międzynarodowego, mając świadomość, iż dyskusja teoretyczna nie doprowadzi do niczego i że cel może być osiągnięty wyłącznie praktyczną pracą, już od dawna wszyscy skupili się wokół jedynego języka esperanto i pracują na rzecz rozpowszechniania i wzbogacania jego literatury.
3. Ponieważ autor języka esperanto natychmiast na początku odmówił raz na zawsze wszelkich osobistych praw i przywilejów związanych z tym językiem, esperanto jest tym samym „własnością niczyją”, tak pod względem materialnym, jak i moralnym. Materialnym gospodarzem tego języka jest cały świat i każdy chętny może wydawać na temat lub w tym języku wszelkie utwory, na jakie ma ochotę, oraz korzystać z języka dla wszelkich możliwych celów; za duchowych gospodarzy tego języka będą zawsze uznawane te osoby, które przez świat esperancki uznawane będą za najlepszych i najbardziej utalentowanych pisarzy tworzących w tym języku.
4. Esperanto nie ma żadnego osobowego prawodawcy i nie zależy od żadnego pojedynczego człowieka. Wszystkie opinie i utwory twórcy esperanta mają, podobnie jak opinie i utwory każdego innego esperantysty, charakter absolutnie prywatny i dla nikogo nieobowiązkowy. Jedynym raz na zawsze obowiązkowym dla wszystkich esperantystów fundamentem języka esperanto jest dzieło „Fundamento de Esperanto”, w którym nikt nie ma prawa poczynić zmian. Jeśli kto odstępuje od reguł i przykładów wyłożonych w wymienionej pracy, nigdy nie będzie mógł uzasadniać słowami „tego życzy sobie i tak radzi autor esperanta”. Każdą ideę, która nie może być wygodnie wyrażona z pomocą tego materiału, który znajduje się w „Fundamento de Esperanto”, każdy esperantysta ma prawo wyrażać w sposób, który uważa za najwłaściwszy, tak samo, jak czyni się w każdym innym języku. Ale dla pełnej jedności języka wszystkim esperantystom radzi się naśladować jak najczęściej ten styl, który znaleźć można w pracach twórcy esperanta, który to najwięcej pracował na rzecz oraz w esperancie i który najlepiej zna jego ducha.
5. Esperantystą nazywa się każdą osobę, która zna i używa języka esperanto, bez względu na to do jakich celów go używa. Przynależność do jakiegoś Towarzystwa esperanckiego jest dla każdego esperantysty zalecana, ale nie obowiązkowa.
Polskie tłumaczenie jest dostępne w ramach domeny publicznej, oryginalny tekst (CC BY-SA 3.0) https://eo.wikisource.org/wiki/Bulonja_deklaracio
Na zdjęciu można ujrzeć rodziny Zamenhof i Michaux z Pierwszego Uniwersalnego Kongresu Esperanckiego. Te zdjęcie jest autorstwa Far Henri Caudevelle (1861–1936) – UEA Archives Domena publiczna{:}