{"id":3923,"date":"2022-11-14T19:32:25","date_gmt":"2022-11-14T18:32:25","guid":{"rendered":"https:\/\/esperanto.pl\/?p=3923"},"modified":"2022-11-14T19:32:25","modified_gmt":"2022-11-14T18:32:25","slug":"bulonja-deklaracio","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kongreso.esperanto.pl\/index.php\/2022\/11\/14\/bulonja-deklaracio\/","title":{"rendered":"{:eo}Bulonja deklaracio{:}{:pl}Deklaracja Bulo\u0144ska{:}"},"content":{"rendered":"<p>{:eo}<\/p>\n<h2>Deklaracio pri la Esenco de la Esperantismo (1905)<\/h2>\n<p>(Akceptita en la lasta laborkunsido de la Bulonja Kongreso, la 9-an de A\u016dgusto 1905)<\/p>\n<p>\u0108ar pri la esenco de la Esperantismo multaj havas tre malveran ideon, tial ni subskribintoj, reprezentantoj de la Esperantismo en diversaj landoj de la mondo, kunvenintaj al la internacia Kongreso Esperantista en Boulogne-sur-Mer, trovis necesa la\u016d la propono de la a\u016dtoro de la lingvo Esperanto doni la sekvantan <strong>klarigon<\/strong>:<\/p>\n<p>1. La Esperantismo estas penado disvastigi en la tuta mondo la uzadon de lingvo ne\u016dtrale homa, kiu &#8222;<strong>ne entrudante sin en la internan vivon de la popoloj kaj neniom celante elpu\u015di la ekzistantajn lingvojn naciajn<\/strong>&#8222;, donus al la homoj de malsamaj nacioj la eblon kompreni\u011dadi inter si, kiu povus servi kiel paciga lingvo de publikaj institucioj en tiuj landoj, kie diversaj nacioj batalas inter si pri la lingvo, kaj en kiu povus esti publikigataj tiuj verkoj, kiuj havas egalan intereson por \u0109iuj popoloj. \u0108iu alia ideo a\u016d espero, kiun tiu a\u016d alia Esperantisto ligas kun la Esperantismo, estos lia afero pure privata, por kiu la Esperantismo ne respondas.<\/p>\n<p>2. \u0108ar en la nuna tempo neniu esploranto en la tuta mondo jam dubas pri tio, ke lingvo internacia povas esti nur lingvo arta, kaj \u0109ar el \u0109iuj multegaj provoj, faritaj en la da\u016dro de la lastaj du centjaroj, \u0109iuj prezentas nur teoriajn projektojn, kaj lingvo efektive finita, \u0109iuflanke elprovita, perfekte vivipova kaj en \u0109iuj rilatoj pleje ta\u016dga montri\u011dis nur unu sola lingvo Esperanto, tial la amikoj de la ideo de lingvo internacia, konsciante ke teoria disputado kondukos al nenio kaj ke<strong> la celo povas esti atingata nur per laborado praktika<\/strong>, jam de longe \u0109iuj grupi\u011dis \u0109irka\u016d la sola lingvo Esperanto kaj laboras por \u011dia disvastigado kaj ri\u0109igado de \u011dia literaturo.<\/p>\n<p>3. \u0108ar la a\u016dtoro de la lingvo Esperanto tuj en la komenco rifuzis unu fojon por \u0109iam \u0109iujn personajn rajtojn kaj privilegiojn rilate tiun lingvon, tial <strong>Esperanto estas &#8222;nenies propra\u0135o&#8221;<\/strong>, nek en rilato materiala, nek en rilato morala.<\/p>\n<p>Materiala mastro de tiu \u0109i lingvo estas la tuta mondo kaj \u0109iu deziranto povas eldonadi en a\u016d pri tiu \u0109i lingvo \u0109iajn verkojn, kiajn li deziras, kaj uzadi la lingvon por \u0109iaj eblaj celoj; kiel spiritaj mastroj de tiu \u0109i lingvo estos \u0109iam rigardataj tiuj personoj, kiuj de la mondo Esperantista estos konfesataj kiel la plej bonaj kaj plej talentaj verkistoj en tiu \u0109i lingvo.<\/p>\n<p>4. <strong>Esperanto havas neniun personan le\u011ddonanton kaj dependas de neniu aparta homo.<\/strong> \u0108iuj opinioj kaj verkoj de la kreinto de Esperanto havas, simile al la opinioj kaj verkoj de \u0109iu alia Esperantisto, karakteron absolute privatan kaj por neniu devigan. La sola unu fojon por \u0109iam deviga por \u0109iuj Esperantistoj fundamento de la lingvo Esperanto estas la verketo &#8222;Fundamento de Esperanto&#8221;, en kiu neniu havas la rajton fari \u015dan\u011don. Se iu deklini\u011das de la reguloj kaj modeloj donitaj en la dirita verko, li neniam povas pravigi sin per la vortoj &#8222;tiel deziras a\u016d konsilas la a\u016dtoro de Esperanto&#8221;. \u0108iun ideon, kiu ne povas esti oportune esprimata per tiu materialo, kiu trovi\u011das en la &#8222;Fundamento de Esperanto&#8221;, \u0109iu Esperantisto havas la rajton esprimi en tia maniero, kiun li trovas la plej \u011dusta, tiel same, kiel estas farate en \u0109iu alia lingvo. Sed pro plena unueco de la lingvo al \u0109iuj Esperantistoj estas rekomendate imitadi kiel eble plej multe tiun stilon, kiu trovi\u011das en la verko de la kreinto de Esperanto, kiu la plej multe laboris por kaj en Esperanto kaj la plej bone konas \u011dian spiriton.<\/p>\n<p>5. <strong>Esperantisto estas nomata \u0109iu persono, kiu scias kaj uzas la lingvon Esperanto tute egale por kiaj celoj li \u011din uzas.<\/strong> Apartenado al ia aktiva societo Esperantista por \u0109iu Esperantisto estas rekomendinda, sed ne deviga.<\/p>\n<p>(CC BY-SA 3.0) https:\/\/eo.wikisource.org\/wiki\/Bulonja_deklaracio<br \/>\nSur la foto eblas vidi familiojn de Zamenhof kaj Michaux en la Unua Universala Kongreso de Esperanto. <a href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:1905-uk-z-m.jpg#\/media\/Dosiero:1905-uk-z-m.jpg\">Tiu \u0109i bildo venas de Far Henri Caudevelle (1861\u20131936) &#8211; UEA Archives,<\/a> Publika domajno{:}{:pl}<\/p>\n<h2>Deklaracja o istocie Esperantyzmu<\/h2>\n<div>(Przyj\u0119ta na ostatnim posiedzeniu roboczym Kongresu Bulo\u0144skiego: Posiedzenie 9 sierpnia 1905 r.)<\/div>\n<p><span class=\"_tb\">\u2009<\/span>Poniewa\u017c na temat istoty esperantyzmu wiele os\u00f3b ma nieprawdziwe wyobra\u017cenie, my, podpisani, przedstawiciele esperantyzmu w r\u00f3\u017cnych krajach \u015bwiata, zebrani na mi\u0119dzynarodowym Kongresie Esperanckim w Boulogne-sur-Mer, uznali\u015bmy za konieczn\u0105 propozycj\u0119 autora j\u0119zyka esperanto podania nast\u0119puj\u0105cego <strong>wyja\u015bnienia<\/strong>:<\/p>\n<p>1. Esperantyzm jest to d\u0105\u017cno\u015b\u0107 do rozpowszechniania na ca\u0142ym \u015bwiecie u\u017cywania j\u0119zyka neutralnie ludzkiego, kt\u00f3ry \u201e<strong>nie mieszaj\u0105c si\u0119 w wewn\u0119trzne \u017cycie lud\u00f3w i w \u017cadnym zakresie nie usi\u0142uj\u0105c wyprze\u0107 istniej\u0105cych j\u0119zyk\u00f3w narodowych<\/strong>\u201d da\u0142by ludziom r\u00f3\u017cnych narod\u00f3w mo\u017cliwo\u015b\u0107 wzajemnego porozumiewania si\u0119, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142by s\u0142u\u017cy\u0107 jako godz\u0105cy j\u0119zyk instytucji publicznych w tych krajach, w kt\u00f3rych r\u00f3\u017cne narody walcz\u0105 mi\u0119dzy sob\u0105 o j\u0119zyk, i w kt\u00f3rym mog\u0142yby by\u0107 publikowane te dzie\u0142a, kt\u00f3re s\u0105 r\u00f3wnie wa\u017cne dla wszystkich lud\u00f3w. Ka\u017cda inna idea lub nadzieja, kt\u00f3r\u0105 ten czy inny esperantysta wi\u0105\u017ce z esperantyzmem, jest jego spraw\u0105 czysto\u00a0<i>prywatn\u0105<\/i>, za kt\u00f3r\u0105 esperantyzm nie odpowiada.<br \/>\n<span class=\"_tb\"><br \/>\n<\/span>2. Poniewa\u017c w obecnym czasie \u017caden naukowiec nigdzie na \u015bwiecie nie w\u0105tpi ju\u017c w to, \u017ce j\u0119zykiem mi\u0119dzynarodowym mo\u017ce by\u0107 wy\u0142\u0105cznie j\u0119zyk <i>sztuczny<\/i>, i poniewa\u017c spo\u015br\u00f3d ogromnie wielu pr\u00f3b, uczynionych w ci\u0105gu ostatnich dw\u00f3ch wiek\u00f3w, wszystkie one przedstawia\u0142y jedynie projekty teoretyczne, a j\u0119zykiem rzeczywi\u015bcie wypr\u00f3bowanym, doskonale \u017cywym i we wszystkich relacjach najbardziej przydatnym okaza\u0142 si\u0119 jeden tylko j\u0119zyk, esperanto, dlatego przyjaciele idei j\u0119zyka mi\u0119dzynarodowego, maj\u0105c \u015bwiadomo\u015b\u0107, i\u017c dyskusja teoretyczna nie doprowadzi do niczego i \u017ce <strong>cel mo\u017ce by\u0107 osi\u0105gni\u0119ty wy\u0142\u0105cznie praktyczn\u0105 prac\u0105<\/strong>, ju\u017c od dawna wszyscy skupili si\u0119 wok\u00f3\u0142 jedynego j\u0119zyka\u00a0<i>esperanto<\/i>\u00a0i pracuj\u0105 na rzecz rozpowszechniania i wzbogacania jego literatury.<br \/>\n<span class=\"_tb\"><br \/>\n<\/span>3. Poniewa\u017c autor j\u0119zyka esperanto natychmiast na pocz\u0105tku odm\u00f3wi\u0142 raz na zawsze wszelkich osobistych praw i przywilej\u00f3w zwi\u0105zanych z tym j\u0119zykiem, esperanto jest tym samym \u201e<strong>w\u0142asno\u015bci\u0105 niczyj\u0105<\/strong>\u201d, tak pod wzgl\u0119dem materialnym, jak i moralnym. Materialnym gospodarzem tego j\u0119zyka jest ca\u0142y \u015bwiat i ka\u017cdy ch\u0119tny mo\u017ce wydawa\u0107 na temat lub w tym j\u0119zyku wszelkie utwory, na jakie ma ochot\u0119, oraz korzysta\u0107 z j\u0119zyka dla wszelkich mo\u017cliwych cel\u00f3w; za duchowych gospodarzy tego j\u0119zyka b\u0119d\u0105 zawsze uznawane te osoby, kt\u00f3re przez \u015bwiat esperancki uznawane b\u0119d\u0105 za najlepszych i najbardziej utalentowanych pisarzy tworz\u0105cych w tym j\u0119zyku.<br \/>\n<span class=\"_tb\"><br \/>\n<\/span>4.<strong> Esperanto nie ma \u017cadnego osobowego prawodawcy i nie zale\u017cy od \u017cadnego pojedynczego cz\u0142owieka.<\/strong> Wszystkie opinie i utwory tw\u00f3rcy esperanta maj\u0105, podobnie jak opinie i utwory ka\u017cdego innego esperantysty, charakter absolutnie\u00a0<i>prywatny<\/i>\u00a0i dla nikogo nieobowi\u0105zkowy. Jedynym raz na zawsze obowi\u0105zkowym dla wszystkich esperantyst\u00f3w fundamentem j\u0119zyka esperanto jest dzie\u0142o \u201eFundamento de Esperanto\u201d<sup id=\"cite_ref-1\" class=\"reference\"><\/sup>, w kt\u00f3rym nikt nie ma prawa poczyni\u0107 zmian. Je\u015bli kto odst\u0119puje od regu\u0142 i przyk\u0142ad\u00f3w wy\u0142o\u017conych w wymienionej pracy, nigdy nie b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 uzasadnia\u0107 s\u0142owami \u201etego \u017cyczy sobie i tak radzi autor esperanta\u201d. Ka\u017cd\u0105 ide\u0119, kt\u00f3ra nie mo\u017ce by\u0107 wygodnie wyra\u017cona z pomoc\u0105 tego materia\u0142u, kt\u00f3ry znajduje si\u0119 w \u201eFundamento de Esperanto\u201d, ka\u017cdy esperantysta ma prawo wyra\u017ca\u0107 w spos\u00f3b, kt\u00f3ry uwa\u017ca za najw\u0142a\u015bciwszy, tak samo, jak czyni si\u0119 w ka\u017cdym innym j\u0119zyku. Ale dla pe\u0142nej jedno\u015bci j\u0119zyka wszystkim esperantystom radzi si\u0119 na\u015bladowa\u0107 jak najcz\u0119\u015bciej ten styl, kt\u00f3ry znale\u017a\u0107 mo\u017cna w pracach tw\u00f3rcy esperanta, kt\u00f3ry to najwi\u0119cej pracowa\u0142 na rzecz oraz w esperancie i kt\u00f3ry najlepiej zna jego ducha.<br \/>\n<span class=\"_tb\"><br \/>\n<\/span>5. <strong>Esperantyst\u0105 nazywa si\u0119 ka\u017cd\u0105 osob\u0119, kt\u00f3ra zna i u\u017cywa j\u0119zyka esperanto, bez wzgl\u0119du na to do jakich cel\u00f3w go u\u017cywa.<\/strong> Przynale\u017cno\u015b\u0107 do jakiego\u015b Towarzystwa esperanckiego jest dla ka\u017cdego esperantysty zalecana, ale nie obowi\u0105zkowa.<\/p>\n<p>Polskie t\u0142umaczenie jest dost\u0119pne w ramach domeny publicznej, oryginalny tekst (CC BY-SA 3.0) https:\/\/eo.wikisource.org\/wiki\/Bulonja_deklaracio<br \/>\nNa zdj\u0119ciu mo\u017cna ujrze\u0107 rodziny Zamenhof i Michaux z Pierwszego Uniwersalnego Kongresu Esperanckiego. <a href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:1905-uk-z-m.jpg#\/media\/Dosiero:1905-uk-z-m.jpg\">Te zdj\u0119cie jest autorstwa Far Henri Caudevelle (1861\u20131936) &#8211; UEA Archives<\/a> Domena publiczna{:}<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>{:eo} Deklaracio pri la Esenco de la Esperantismo (1905) (Akceptita en la lasta laborkunsido de la Bulonja Kongreso, la 9-an de A\u016dgusto 1905) \u0108ar pri la esenco de la Esperantismo multaj havas tre malveran ideon, tial ni subskribintoj, reprezentantoj de la Esperantismo en diversaj landoj de la mondo, kunvenintaj al la internacia Kongreso Esperantista en [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":3925,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[16],"tags":[],"class_list":["post-3923","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-lingvo"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kongreso.esperanto.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3923","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kongreso.esperanto.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kongreso.esperanto.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kongreso.esperanto.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kongreso.esperanto.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3923"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/kongreso.esperanto.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3923\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kongreso.esperanto.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3923"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kongreso.esperanto.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3923"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kongreso.esperanto.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3923"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}